W imieniu Instytutu Badań Interdyscyplinarnych „Artes Liberales” Uniwersytetu Warszawskiego oraz Wydziału Studiów Międzynarodowych i Politycznych Uniwersytetu Jagiellońskiego w Krakowie zapraszamy do udziału w ogólnopolskiej konferencji naukowej zatytułowanej Autonomia i jej ograniczenia. Konferencja odbędzie się w terminie 28-29 maja 2010 roku w Warszawie w siedzibie Kolegium przy ul. Dobrej 72 (obok ogrodu BUW).

Tytuły proponowanych wystąpień oraz krótki abstrakt (1000 znaków bez spacji) prosimy wysłać pocztą elektroniczną na adres wrobelsz@gmail.com do dnia 30 kwietnia 2010. Wystąpienie powinno trwać ok. 20 minut. Organizatorzy dołożą starań, by materiały konferencyjne ukazały się drukiem. Organizacją konferencji zajmować się będzie sekretarka Kolegium Artes Liberales, p. Emilia Piasecka (emilia@ibi.uw.edu.pl).

Pomysł konferencji jest rezultatem narastających w nas wątpliwości związanych z pojmowaniem autonomii i możliwościami jej uzyskania w świecie współczesnym. Dyskurs filozoficzny na temat autonomii jest prawdopodobnie tak długi jak sama filozofia, rozumiana jako przedsięwzięcie torujące drogę dla autonomii rozumu ludzkiego. Z pewnością mamy powody myśleć, że człowiek doświadcza pierwotnie heteronomii, a nie autonomii, niedojrzałości i zależności, a nie dojrzałości i niezależności. Słynny tekst Immanuela Kanta Beantwortung der Frage: Was ist Aufklärung z 1784 roku zapraszający ludzkość do wyjścia z niepełnoletniości i sugerujący, że dewizą człowieka oświeconego, a zatem pełnoletniego i autonomicznego winna się stać odwaga do posługiwania się swym własnym rozumem, nie stracił wcale na wyrazistości i atrakcyjności, a nade wszystko aktualności. Powroty tego Kantowskiego wezwania w myśli tak różnych filozofów XX wieku jak Derrida i Foucault z jednej strony, oraz Rawls i Habermas z drugiej, mogą świadczyć o jego ponadczasowości.

Co jednak dzisiaj znaczy być autonomicznym podmiotem? Powiadamy – „autonomia”, ale autonomia w jakiej sferze? Czy chodzi o autonomię poznawczą, a zatem wolność formułowania własnego sądu? A może autonomię moralną, która pozwala podmiotom zachować minimum dystansu, a nawet obcości wobec społeczeństwa domagającego się konformizmu? Może wreszcie o autonomię polityczną, opisywaną najczęściej – i zwykle niesłusznie – za pomocą pojęcia suwerenności, które kiedyś ogniskowało refleksję polityczną, ale dziś, w dobie polityki globalnej, stało się problematyczne? Mimo to sądzimy, że właśnie w tych trzech sferach – poznawczej, etycznej i politycznej, pojęcie autonomii zachowało jeszcze pewną niebanalną treść i dlatego nadal warto o niej rozmawiać.

Dwieście lat po wystąpieniu Kanta towarzyszą nam też wobec jego zaproszenia do autonomii ambiwalentne uczucia. Czyż nie przeraża nas bowiem pełna autonomia tak że, nawet wolność Boga chcielibyśmy ograniczyć prawami logiki lub fizyki? Sto lat po odkryciach Freuda godzimy się w większości, że nasze roszczenia do wolności równoważy nasza potrzeba bezpieczeństwa. Już sam Kant w przywołanym tekście pisał „To bardzo wygodne być niepełnoletnim. Jeśli posiadam książkę, która zastępuje mi rozum, opiekuna duchownego, który zamiast mnie posiada sumienie, lekarza, który zamiast mnie ustala moją dietę itd., itd.” To prawda, wygodnie być niepełnoletnim, a jeszcze wygodniej oddać się we władanie ekspertów, którzy pomyślą za nas. Bo kto z nas chciałby leczyć się samemu, inwestować pieniądze bez porady finansisty czy samemu edukować swe dzieci? Domagamy się autonomii, ale czy jednocześnie nie bronimy się przed nią? I czy nie mamy dobrych powodów, by temperować nasze żądania?

Pytamy o autonomię i jej ograniczenia, bo mimo wszystko uważamy, że nie musi się ona zamykać w usankcjonowanej przez prawo, obyczaj i dobre wychowanie sferze prywatności. Jest na nią miejsce także w sferze publicznej – sferze działania podmiotów uznających się wzajemnie w geście rozpoznania swej autonomii. Skłonni jesteśmy powtórzyć za Kantem: „Do wejścia na drogę oświecenia nie potrzeba niczego prócz wolności: (…) mianowicie wolności czynienia wszechstronnego, publicznego użytku ze swego rozumu”. Jak rozległa jest ta sfera? Co ją ogranicza? Pytamy o to, ponieważ sądzimy, że mówić dzisiaj odpowiedzialnie o autonomii to znaczy mówić nie tylko o jej źródłach, ale i społecznych ograniczeniach.

Jeśli zgadzają się Państwo lub – tym bardziej – nie zgadzają z postawieniem kwestii autonomii w taki właśnie sposób, zapraszamy do wspólnej dyskusji. Tematyka konferencji jest szeroka i otwarta, dlatego też liczymy na udział filozofów, socjologów, psychologów, politologów, badaczy kultury. Powstałe rok temu na Uniwersytecie Warszawskim Kolegium Artes Liberales ma właśnie ambicje przekraczania granic dyscyplin akademickich i podejmowania tematów istotnych dla życia miasta, a nie tylko uniwersytetu.

Opiekę merytoryczną nad konferencją sprawują:

dr hab. Bogdan Szlachta, prof. UJ (WSMiP UJ)
dr hab. Andrzej Waśkiewicz (Instytut Socjologii UW, Kolegium Artes Liberales UW)
dr hab. Szymon Wróbel, prof. UW (IBI UW/IFiS PAN)